پیدایش

اولین گزارش مبنی بر وجود این قارچ ها در اطراف ریشه گیاه میزبان و بوجود آمدن یک رابطه همزیستی میکوریزا به تحقیقات صورت گرفته توسط harting  ( 1840 ) مربوط می شود . reissek  ( 1847 ) این قارچ ها را به عنوان موجودی مستقل در همزیستی با گیاهان ارکیده شناسایی معرفی کرد .  frank  ( 1885 ) که به دنبال بررسی راهکارهایی به منظور کشت قارچ های خوراکی در منطقه جنگلی Prussia  بود ، ساختمان حاصل از فعالیت مشترک ریشه گیاهان میزبان و قارچ های میکوریزا همزیست را شناسایی و آن را مایکوریزا نامید . ( 1989 clark , paul and  ) اصطلاح مایکوریزا در واقع از دوکلمه تشکیل شده است . یکی از کلمه ی یونانی mikes به معنی قارچ و دیگری کلمه ای با ریشه لاتین rhiza که به معنی ریشه است و بیان کننده ی رابطه همزیستی بوجود آمده بین ریشه گیاه میزبان و قارچ های مایکوریزا است . همزیستی بین اغلب گیاهان آوندی ( بیش از 85 % ) با قارچ های میکوریزا موجود در خاک و متعلق به سر کلاس asiolomy, zygomycetea , ascomycets  بوجود می آید و نتیجه حاصل از این همزیستی ، فعالیت قارچ در جهت جذب و انتقال عناصر غذایی به گیاه میزبان از یک طرف و از طرف دیگر دریافت ترکیبات کربنه حاصل از فتوسنتز گیاه میزبان توسط قارچ همزیست باشد . ( 1983 و harly and smith  ) . این همزیستی بین گیاهان و قارچ هایی که در سیستم ریشه ای گیاه در ساختمان های ریشه مانند مستقر شده اند ، بوجود می آید و ... . آن  در ابتدا انرژی از گیاه به قارچ همزیست منتقل شده و در ادامه عناصر غذایی از قارچ به گیاه منتقل میگردد ( 1991 allen , ) همزیستی میکوریزا یکی از شناخته ترین و در عین حال گسترده ترین و مهمترین رابطه همزیستی موجود در کره زمین است . ( 1991 allen ,  ) از آنجایی که اکثر گیاهان مورد استفاده در تغذیه انسان و تعلیف دام و طیور دارای همزیستی میکوریزا می باشند با انتخاب و بکارگیری بهترین ترکیب گیاه میزبان قارچ همزیست میتوان به نحو موثری از این همزیستی در افزایش تولید محصولات کشاورزی استفاده کرد . همچنین با استفاده از این سیستم همزیستی می توان مصرف نهاده های شیمیایی از قبیل کود شیمیایی و سموم ،سیستم کشت و کار سالمتر و محیط زیستی عاری از آلودگی های جانبی داشت ( 1991abbot and robson  ) . می نماید دارای رشد بهتری خواهند بود ، عملکرد بیشتری خواهند داشت مقاومت بیشتری در برابر تنش های زنده ( عوامل بیماریزا که ریشه گیاهان را مورد حمله قرار می دهند ) و غیر زنده ( خشکی ، سرما و شوری ) از خود نشان      می دهند . ( syluia and Williams , 1992 ) 20 رابطه همزیستی میکوریزا تمامی جنبه های بیولوژیکی سیستم ریشه گیاه میزبان را تحت تأثیر خود قرار می دهد . همچنین تمامی گیاهان به نحوی در ارتباط با رابطه همزیستی میکوریزا می باشند . با توجه به اینکه گیاهان اولین تولید کنندگان در هر اکوسیستمی میباشند .  لذا می توان نتیجه گرفت تمامی موجودات زنده و تمامی اکوسیستم ها از باکتری ها گرفته تا انسان و از اراضی مرطوب تا صحراهای خشک به نوعی وابسته به روابط همزیستی میکوریزایی میباشند . در گیاهان دارای همزیستی میکوریزایی عضو اصلی در جذب عناصر معدنی از خاک قارچ میکوریزا است . همچنین نتایج تحقیقاتی که اخیراً صورت گرفته است مؤید نظرات قبلی مبنی بر نقش کلیدی قارچ های میکوریزا در استقرار گیاهان اولیه در شرایط خشکسالی است (1997 smith and read , ) . از آنجایی که قارچ های میکوریزا موجب افزایش توانایی گیاهان میزبان در جذب فسفر و عناصر معدنی از خاک و بخصوص از منابع غیر قابل دسترس آنها می شوند ، لذا به این میکروارگانیسم های مفید لفظ biofertilizer  اطلاق شده و عقیده بر این است که قارچ های میکوریزا می توانند جایگزین خوبی برای قسمتی از کود های شیمیایی مصرف شده مخصوصاً کودهای فسفاته در اکوسیستم های مختلف باشند .        انواع روابط همزیستی مایکوریزایی :   با شناسایی هر چه بیشتر ساختمان های موجود در این نوع همزیستی ، هارلی و اسمیت در سال 1983 روابط همزیستی مایکوریزایی را به هفت نوع مختلف تقسیم بندی نمودند که عبارتند از اکتومایکوریزا ، اکتنومایکوریزا ، اربتوئید مایکوریزا ، مونو..... مایکوریزا ، ارکیدمایکوریزا و اربسکولار مایکوریزا ( 1983 harly and smith , ) . فوائد رابطه همزیستی میکوریزایی : افزایش جذب عناصر غذایی ، افزایش مقاومت به خشکی ، افزایش مقاومت به شوری ، افزایش مقاومت گیاه به عوامل بیماریزای ریشه ، تولید هورمون های محرک رشد گیاه ، افزایش مقاومت گیاه به تنش های ناشی از تراکم خاک و اصطلاح ساختمان خاک ، کاهش از بین رفتن نهال ها در جابجایی ، افزایش فعالیت تثبیت ازت توسط انواع دی ازوتروف های همزیست و همیار با گیاهان ، تشدید فعالیت های میکروارگانیسم های حل کننده فسفات ، افزایش کارایی مصرف کود های شیمیایی  .     میکوریز: میکوریزها به معنای قارچ ریشه است. این قارچها از ارتباط متقابل و سودمندی با ریشه‌های گیاهان برخور دارند. ریشه‌های گیاه مواد مترشحه خود را به قارچ منتقل می‌کند و قارچ هم در انتقال مواد غذایی و آب به ریشه گیاه کمک می‌کند. ریسه‌هایی که در خارج ریشه‌های گیاه رشد می‌کنند به مناطق عمقی خاک می‌رسند و به جذب مواد غذایی و انتقال آنها به گیاه بویژه در انتقال یونهای کم تحرک مثل فسفات ، روی ، مس ، مولیبدن کمک می‌کنند. . بیشترین اثر سودآور قارچهای میکوریزائی بهبود وضع تغذیه ی گیاه میزبان بخصوص درمورد فسفر است . این قارچها درخاکهائی که غلظت عناصر غذائی آنها (به ویژه فسفر ) کم تا متوسط باشد ، قادرند نیاز فسفری گیاه میزبان را تامین کنند بطوریکه نیازی بمصرف کودهای شیمیائی فسفره نباشد از اینرو به قارچهای میکوریزا " کود بیولوژیکی " نیز گفته میشود . این قارچها در شرکت با یک تعامل سه گانه خاک – قارچ – گیاه قادرند فوائد دیگری را برای گیاه میزبان فراهم کنند که اهم آنها عبارتند از : افزایش مقاومت گیاه به امراض ، تشدید تثبیت بیولوژیکی نیتروژن ، افزایش مقاومت گیاه در مقابل خشکی و تشدید میزان فتوسنتز . مطالعه روی ساختار میکوریز اولین بار توسطungerدر سال 1830 صورت گرفت وفرانک،گیاه شناس آلمانی در سال 1885 کلمه ی یونانی mycorrizea را که به معنی ریشه ی قارچی است ،به کار برد . میکوریز ها را به دو دسته اکتو میکوریز و اندو میکوریز تقسیم می کنند. ریشه از مجموع چند بافت یک اندام پدید می‌آید. در گیاهان دانه‌دار اندامهای رویشی و زایشی وجود دارند. اندامهای رویشی شامل ریشه ، ساقه ، برگ و اندامهای زایشی شامل گل ، میوه و دانه است. ریشه و ساقه را از آن جهت اندامهای رویا می‌نامیم که با جذب آب و نمکها و انجام فتوسنتز سبب ماده سازی ، رشد و رویش گیاه می‌شود. در گیاهان دانه‌دار محصول فعالیت اندامهای زایا تشکیل سلول تخم و سپس دانه است. به استثنای خزه گیان و چند گونه از نهانزادان آوندی که فاقد ریشه‌اند در بقیه گیاهان این اندام به شکلهای مختلف وجود دارد. در ریشه و ساقه نهاندانگان دولپه‌ای دو نوع ساختار ممکن است وجود داشته باشد. ساختار نخستین و ساختار پسین. ساختار نخستین ، ساختمانی است که در ابتدا در ریشه و ساقه وجود دارد و ساختار پسین ، ساختاری است که در نتیجه رشد قطری ساقه و یا ریشه در این اندامها بوجود می‌آید. در واقع در گیاهان چوبی (غیر علفی) در نتیجه رشد و نمو قطری ، بافتهای جدیدی ساخته و به بافتهای قبلی ضمیمه می‌شود. این بافتهای جدید در مجموع ساختار پسین نامیده می‌شود. رشد پسین ریشه مربوط به فعالیت دو لایه زاینده کامبیوم و فلوژن است. نقش ریشه نقش اصلی ریشه در زندگی گیاه ، جذب آب و نکهای کانی و نگاهداری گیاه در خاک است.   انواع ریشه بر حسب منشا تشکیل ریشه دو نوع ریشه راست و افشان تشخیص داده می‌شود. اگر منشا ریشه ، ریشه‌چه گیاه نباشد، چنین ریشه‌ای را نابجا گویند. ساختار ریشه در ارتباط با نقش آن تغییر می‌کند و در نتیجه انواع ریشه ایجاد می‌شوند که عبارتند از: ریشه‌های ذخیره‌ای یا غده‌ای، ریشه‌های هوایی (مانند ریشه‌های نگاهدارنده ، ریشه‌های بالارونده یا چسبنده) ، ریشه‌های انگلی و ریشه‌های تنفسی. رنگ آمیزی مضاعف ریشه یا برای رنگ آمیزی مضاعف به ترتیب زیر عمل می کنیم: قبل از برش گیری ، قطعۀ ساقه یا ریشه مورد نظر را در الکل و گلیسیرین (به صورت جدا) می گذاریم تا الکل آن را تثبیت و گلیسیرین آن را نرم کند. سپس شروع به برش گیری می کنیم. هرچه برش ها نازک تر باشند ، زیر میکروسکوپ بهتر مشاهده می شوند. برش ها را در چای صاف کن می گذاریم  و آن ها را به آب ژاول و اسید استیک منتقل می کنیم تا آب ژاول رنگ سلول ها را از بین برده و اسید استیک آن ها را آماده رنگ آمیزی کند. برای رنگ آمیزی ابتدا برش ها را به همراه چای صاف کن به کارمن زاجی یا فوشین منتقل می کنیم. (کارمن زاجی به مدت 15 و یا فوشین به مدت 5-3 دقیقه) بعد از زمان مورد نیاز ، چای صاف کن را بیرون آورده و برش ها را با باریکه آب شستشو می دهیم. سپس برش ها را به سبز متیل یا بلودومتیلن منتقل می کنیم. (سبز متیل به مدت 5 دقیقه و یا بلودومتیلن به مدت 30 ثانیه تا 1 دقیقه) دقت داشته باشید که مدت زمان مورد نیاز بسته به غلظت رنگ متغیر است. سپس برش ها را با باریکه آب شستشو داده ؛ یک قطره آب روی لام می چکانیم و برش ها را روی لام می گذاریم. روی آن یک لامل می گذاریم و زیر میکروسکوپ حاصل کار را مشاهده می کنیم. باید توجه داشته باشید که فوشین و کارمن زاجی بافت های سلولزی ، و بلودومتیلن و سبز متیل نیز بافت های چوبی را رنگ آمیزی می کند. رنگ آمیزی با لاکتوفنل کاتن بلو: این رنگ برای تهیه گسترش مرطوب قارچها مناسب می باشد. روش رنگ آمیزی : روی یک لام تمیز یک قطره از محلول لاکتوفنل کاتن بلو ریخته بعد با استفاده از آنس استریل کمی از پرگنه قارچ را برداشته و با دقت روی لام قرار دهید . نمونه نباید زیاد باشد چون مشاهده میکروسکوپی آن مشکل می شود . نکته قابل توجه اینکه هنگام برداشت پرگنه ، نوک آنس را زیاد حرکت ندهید چون اینکار باعث بهم ریختن بافت قارچ می شود . همچنین بعد از اضافه کردن پرگنه روی محلول رنگی آنرا هم نزنید چون بافت قارچ پاره می شود و بررسی آن مطلوب نیست . بعد یک لامل روی آن گذاشته با میکروسکوپ با بزرگنمایی 10 و 40 بررسی کنید. برای بررسی با بزرگنمایی 100 باید بعد از قرار دادن لامل چند ضربه آهسته به آن زده و بعد با استفاده از روغن سدر سطح لامل را آغشته کرده و بررسی کنید.   منابع : 1- www.az0098.blogfa.com 2- دکتر یوسفی - مطالب عنوان شده در کلاس تئوری 3- علی اصغرزاده . ن -1385 – روش های آزمایشگاهی در بیولوژی خاک – انتشارات دانشگاه تبریز